İbrâhim Aleyhisselâm ve Merâtib-i Tevhîd

İsmâil Hakkı Bursevî Hazretleri meşhûr tefsîri Rûhu'l-Beyân'da diyor ki :

Fakîr şeyhimden şöyle işitdim. İbrahim aleyhisselâm ef'âl, sıfat ve zâta dâir tevhîdin bütün mertebelerini gerçekleşdirmişdir. Zîrâ Allah ile kul arasındaki küllî perdeler üçdür. Bunlar, mâl, evlâd ve cân perdeleridir. Tevhîd-i ef'âl mâldan, tevhîd-i sıfat evlâddan, tevhîd-i zât ise cândan fânî olup ferâgat etmekle hâsıl olur. İşte bu perdeler, sırasıyla tevhîd makâmlarına karşılık düşer. Netîcede Allahu Teâlâ birinci makâm olan tevhîd-i ef'âlin tahakkuku için İbrâhim'in malını almışdır. İkinci makâm olan tevhîd-i sıfatın tahakkuku için onu evlâdını kurban etmekle imtihan etmişdir. Tevhîdin üçüncü mertebesi olan tevhîd-i zâtı tahakkuk etdirmek için de onu Nemrud'un ateşine atarak cism ü cânını almışdır. İşte bütün bunlardan İbrâhim aleyhisselâmın fenâfillah ve bekâbillah makâmlarına erişdiği anlaşılmakdadır. Allahu Teâlâ bizleri ve sizleri tevhîdin hakîkatine, tecrîd ve tefrîdin sırrına erişdirsin.