Kabirdeki İlk Suâl

İsmâil Hakkı Bursevî Hazretleri Tamâmü'l-Feyz nâmındaki eserinde buyuruyorlar ki :

Rûhlar âleminde ikrâr etdiğin ilk şey tevhîddir. Aynı şekilde bulûğdan sonra mükellef olduğun ilk şey de îmândır. Onun için kabrine konulduğunda suâl olunacağın ilk şey de tevhid ve imandır. Şu ânki kabrin cesedindir. Sen şu ânda da sorguya çekilmekdesin. Şâyet îmân ve tevhîd hakîkatlerini gerçekleştirmiş-sen, suâle cevap vermiş ve cehennemden kurtulmuş olursun. Kabrinde de iş sana kolaylaştırılmış olur. İki meleğe karşı izzet ve şeref perden salınmış olur. İş muaccel ve müecceldir. Yani işin hemen yapılması gereken ve zamanı geldiğinde yapılması gerekeni vardır. Bunlar, karşılıklı birbirine bakan iki ayna gibidir. Birine bir sûret düşdüğünde diğerine de aks eder. Ezel ve ebed sırrına göre sen neredesin? Tek olan Allah katındaki değerini hâlâ anlamadın mı? Şayet Allah katındaki değerini bilmediysen, bilesin ki O’nun katındaki değerin, senin O'na tazîmin mikdârıncadır.