Hâzin-i Esrâr-ı Lâhût Ol ki Sultânlık Budur

NUTK-İ ŞERÎF
ve
ÎZÂHI

Hâzin-i esrâr-ı lâhût ol ki sultânlık budur

Kenz-i lâ-yefnâya mâlik ol beğim hânlık budur

Asıl sultanlık insanın sâhib olduğu ilâhî sırra vâkıf olmasıdır. Zîrâ bu öyle büyük bir hazînedir ki mülk sultanlarının hazîneleri bunun yanında çer-çöp mesâbesinde kalır.

Tavk-ı tâ'at bağlayıp 'ifrît-i nefsin boynuna

Âsaf-ı 'akla ri'âyet kıl Süleymânlık budur

Bu saltanata erişmek için nefs şeytanının boynuna ibâdet ve tâat zincirini bağlamak yani nefsi mahkûm etmek gerekir. Süleyman aleyhisselâmın kendisine Âsaf'ı vezîr edinmesi gibi akl-ı maâdı vezîr edinip nefse galebe çalmak lâzımdır.

Âdem-i kalb olduğuna mazhar-ı envâr-ı Hakk

Secde-i şükr eylemezsen 'ayn-ı şeytânlık budur

İnsanın kalbi nazargâh-ı ilâhîdir. Tecelliyât-ı ilâhî ile kalbi nûrlanan insanın şükrü Hakk'a secde etmek yani Hakk'ın emirlerine seve seve itaat etmekdir. Hakk'a itâat etmeyen insan, şeytandan farksızdır.

Sidre-i 'irfân-ı Hakk'ın müntehâsın bulmağa

'Âlem-i vahdetde cevlân et ki insânlık budur

Hakk'a ârif olmak için Hakk'da fânî olmak lâzımdır. Vahdet âleminde yok olan Hakk ile bâkî olur ki insân-ı kâmil olmak da böyle olır.

"Kâbe kavseyn"in Hüdâyî fehm edip cem'iyyetin

Vâsıl ol sırr-ı "ev ednâ"ya müselmânlık budur

Mi'râc-ı nebî hakkında nâzil olan "Fe kâne kâbe kavseyni ev ednâ" âyet-i kerîmesi insanın manevî mi'râcına, tezkiye-i nefs ve tasfiye-i kalb ederek, Hakk'a kurbiyyet kesbetmesine ve seyr-i sülûkünü ikmâl ederek Hakk'da fânî olup Hakk ile bâkî olmasına işâret eder. İnsanlığın ve müslümanlığın gâyesi de budur. Bu makâma eren iki cihâna sultân olur.

Azîz Mahmûd Hüdâyî

Kaddesallahu Sırrahu'l-Âlî